{"id":162603,"date":"2026-10-28T12:10:52","date_gmt":"2026-10-28T09:10:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/turkiye-cumhuriyeti-103-yasinda\/"},"modified":"2026-10-28T12:10:52","modified_gmt":"2026-10-28T09:10:52","slug":"turkiye-cumhuriyeti-103-yasinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/turkiye-cumhuriyeti-103-yasinda\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye Cumhuriyeti 103 ya\u015f\u0131nda"},"content":{"rendered":"<p>Anadolu&#8217;nun i\u015fgalden kurtar\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Gazi Mustafa Kemal Atat\u00fcrk&#8217;\u00fcn \u00f6nderli\u011finde, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi&#8217;nin (TBMM) 29 Ekim 1923&#8217;te Cumhuriyet&#8217;i ilan etmesinin \u00fczerinden 103 y\u0131l ge\u00e7ti.<\/p>\n<p>Milli M\u00fccadele&#8217;nin zaferle sonu\u00e7lanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan T\u00fcrk milletinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesini yeni bir devletin kurulu\u015fuyla ta\u00e7land\u0131ran Cumhuriyet&#8217;e giden yolda, 28 Ekim 1923 gecesi tarihin d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biri oldu.<\/p>\n<p>Ankara \u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fc&#8217;nde bir ak\u015fam yeme\u011finde dile getirilen ve T\u00fcrkiye&#8217;nin gelece\u011fini \u015fekillendiren bu karar, ertesi g\u00fcn TBMM\u2019de kabul edilerek yeni T\u00fcrk devletinin y\u00f6netim bi\u00e7imini resmen belirledi.<\/p>\n<p>Cumhuriyet&#8217;e uzanan yol, Mustafa Kemal Atat\u00fcrk&#8217;\u00fcn 19 May\u0131s 1919&#8217;da Samsun&#8217;a \u00e7\u0131kmas\u0131yla ba\u015flayan Milli M\u00fccadele y\u0131llar\u0131nda \u015fekillendi.<\/p>\n<p>Atat\u00fcrk, Erzurum Kongresi s\u0131ras\u0131nda Mazhar M\u00fcfit Kansu&#8217;ya zaferin ard\u0131ndan kurulacak h\u00fck\u00fcmet \u015feklinin Cumhuriyet olaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Ancak bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini, d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131 nedeniyle bir s\u00fcre a\u00e7\u0131klamad\u0131.<\/p>\n<p>23 Nisan 1920&#8217;de TBMM&#8217;nin a\u00e7\u0131lmas\u0131yla millet egemenli\u011fine dayanan yeni y\u00f6netimin temelleri at\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>24 Temmuz 1923&#8217;te Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131&#8217;n\u0131n imzalanmas\u0131yla T\u00fcrkiye&#8217;nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 alanda tan\u0131nmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, 13 Ekim&#8217;de Ankara&#8217;n\u0131n ba\u015fkent ilan edilmesi yeni devletin siyasi ve idari yap\u0131lanmas\u0131nda \u00f6nemli bir ad\u0131m oldu.<\/p>\n<p>Ancak sava\u015f meydanlar\u0131nda kazan\u0131lan zaferlerin ard\u0131ndan kurulan yeni devletin y\u00f6netim \u015feklinin a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlenmesi ve devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n<p>27 Ekim 1923&#8217;te \u0130cra Vekilleri Heyeti&#8217;nin istifas\u0131 ve yeni h\u00fck\u00fcmetin kurulamamas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan siyasi bunal\u0131m, devlet y\u00f6netiminde yeni bir d\u00fczenlemeyi g\u00fcndeme getirdi.<\/p>\n<p>&#8211; \u00c7ankaya&#8217;da tarihe ge\u00e7en ak\u015fam<\/p>\n<p>Takvimler 28 Ekim 1923&#8217;\u00fc g\u00f6sterdi\u011finde Ankara, T\u00fcrk siyasi tarihinin en \u00f6nemli kararlar\u0131ndan birine tan\u0131kl\u0131k etmeye haz\u0131rlan\u0131yordu.<\/p>\n<p>Mustafa Kemal Pa\u015fa, o ak\u015fam yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131n\u0131 \u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fc&#8217;nde yeme\u011fe davet etti.<\/p>\n<p>Latife Han\u0131m&#8217;\u0131n haz\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 sofrada \u0130smet Pa\u015fa, Kaz\u0131m Pa\u015fa, Fethi Bey, Kemalettin Sami Pa\u015fa, Halit Pa\u015fa, Fuat Bey ve Ru\u015fen E\u015fref Bey&#8217;in de aralar\u0131nda bulundu\u011fu isimler bir araya geldi.<\/p>\n<p>Mustafa Kemal Pa\u015fa, uzun s\u00fcredir zihninde \u015fekillendirdi\u011fi Cumhuriyet&#8217;in ilan\u0131 karar\u0131n\u0131 o ak\u015fam arkada\u015flar\u0131yla payla\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Atat\u00fcrk, y\u0131llar sonra Nutuk&#8217;ta o tarihi ak\u015fam\u0131 \u015fu s\u00f6zlerle anlatt\u0131:<\/p>\n<p>&#8220;Gece olmu\u015ftu&#8230; \u00c7ankaya&#8217;ya gitmek \u00fczere Meclis binas\u0131ndan ayr\u0131l\u0131rken, koridorlarda beni beklemekte olan Kemalettin Sami ve Halit Pa\u015fa&#8217;lara rastlad\u0131m. Ali Fuat Pa\u015fa, Ankara&#8217;dan hareket ederken bunlar\u0131n Ankara&#8217;ya geldiklerini o g\u00fcnk\u00fc gazetede &#8216;Bir U\u011furlama ve Bir Kar\u015f\u0131lama&#8217; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda okumu\u015ftum. Daha kendileriyle g\u00f6r\u00fc\u015fmemi\u015ftim. Benimle konu\u015fmak \u00fczere ge\u00e7 vakte kadar orada beklediklerini anlay\u0131nca, ak\u015fam yeme\u011fine gelmelerini, Milli Savunma Bakan\u0131 Kaz\u0131m Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla kendilerine bildirdim.<\/p>\n<p>\u0130smet Pa\u015fa ile Kaz\u0131m Pa\u015fa&#8217;ya ve Fethi Bey&#8217;e de \u00c7ankaya&#8217;ya benimle birlikte gelmelerini s\u00f6yledim. \u00c7ankaya&#8217;ya gitti\u011fim zaman, orada, beni g\u00f6rmek \u00fczere gelmi\u015f bulunan Rize Milletvekili Fuat, Afyonkarahisar Milletvekili Ru\u015fen E\u015fref Bey&#8217;lerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Onlar\u0131 da yeme\u011fe al\u0131koydum. Yemek s\u0131ras\u0131nda &#8216;Yar\u0131n Cumhuriyet ilan edece\u011fiz&#8217; dedim. Orada bulunan arkada\u015flar, derhal d\u00fc\u015f\u00fcnceme kat\u0131ld\u0131lar. Yeme\u011fi b\u0131rakt\u0131k. O dakikadan itibaren, nas\u0131l hareket edilece\u011fi konusunda k\u0131sa bir program belirledim ve arkada\u015flar\u0131 g\u00f6revlendirdim.&#8221;<\/p>\n<p>Yeme\u011fin ard\u0131ndan Mustafa Kemal Pa\u015fa, \u0130smet Pa\u015fa ile birlikte 1921 Anayasas\u0131&#8217;n\u0131n baz\u0131 maddelerini de\u011fi\u015ftiren kanun teklifini haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece \u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fc&#8217;nde a\u00e7\u0131klanan karar, ertesi g\u00fcn Meclis&#8217;in \u00f6n\u00fcne gelecek anayasal d\u00fczenlemeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n<p>&#8211; Cumhuriyet saat 20.30&#8217;da ilan edildi<\/p>\n<p>29 Ekim 1923 Pazartesi g\u00fcn\u00fc TBMM, T\u00fcrk milletinin gelece\u011finde yeni bir sayfa a\u00e7acak tarihi g\u00f6r\u00fc\u015fmelere sahne oldu.<\/p>\n<p>Anadolu Ajans\u0131n\u0131n ar\u015fivinde yer alan d\u00f6nemin Frans\u0131zca b\u00fcltenlerine g\u00f6re, Meclis saat 18.00&#8217;de topland\u0131.<\/p>\n<p>Anayasa Komisyonunca haz\u0131rlanan ve Cumhuriyet&#8217;in ilan\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren teklif, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmek \u00fczere Meclis g\u00fcndemine al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda s\u00f6z alan Yunus Nadi Bey, Cumhuriyet&#8217;in ilan\u0131n\u0131n gereklili\u011fine ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerde bulunurken, di\u011fer milletvekilleri de yeni y\u00f6netim bi\u00e7imine ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015flerini dile getirdi.<\/p>\n<p>Yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ard\u0131ndan 1921 Anayasas\u0131&#8217;nda de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilerek &#8220;T\u00fcrkiye Devleti&#8217;nin \u015fekli h\u00fck\u00fcmeti Cumhuriyet&#8217;tir.&#8221; h\u00fckm\u00fc kabul edildi.<\/p>\n<p>Saatler 20.30&#8217;u g\u00f6sterdi\u011finde, oturuma kat\u0131lan 158 milletvekilinin tamam\u0131n\u0131n oyuyla Cumhuriyet ilan edildi.<\/p>\n<p>Mecliste al\u0131nan tarihi karar, &#8220;Ya\u015fas\u0131n Cumhuriyet&#8221; sesleri ve alk\u0131\u015flarla kar\u015f\u0131land\u0131.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece 23 Nisan 1920&#8217;de TBMM&#8217;nin a\u00e7\u0131lmas\u0131yla temelleri at\u0131lan milli egemenlik anlay\u0131\u015f\u0131, devletin y\u00f6netim bi\u00e7iminde de a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131l\u0131k buldu.<\/p>\n<p>&#8211; &#8220;T\u00fcrkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacakt\u0131r&#8221;<\/p>\n<p>Cumhuriyet&#8217;in ilan\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ayn\u0131 g\u00fcn Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imine ge\u00e7ildi.<\/p>\n<p>Yap\u0131lan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamam\u0131n\u0131n oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Pa\u015fa, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti&#8217;nin ilk cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi.<\/p>\n<p>Cumhurba\u015fkan\u0131 unvan\u0131yla ilk kez Meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fcne \u00e7\u0131kan Atat\u00fcrk, T\u00fcrk milletinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesinde g\u00f6sterdi\u011fi kararl\u0131l\u0131\u011fa dikkati \u00e7ekerek, yeni devletin gelece\u011fine ili\u015fkin inanc\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n<p>Atat\u00fcrk, tarihi konu\u015fmas\u0131n\u0131 &#8220;T\u00fcrkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacakt\u0131r.&#8221; s\u00f6zleriyle tamamlad\u0131.<\/p>\n<p>Cumhuriyet&#8217;in ilan\u0131yla devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 meselesi \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulurken, h\u00fck\u00fcmetin kurulu\u015f \u015fekli de yeniden d\u00fczenlendi. \u0130lk h\u00fck\u00fcmeti kurmakla \u0130smet Pa\u015fa g\u00f6revlendirildi, Fethi Bey ise TBMM Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ildi.<\/p>\n<p>\u00a0Cumhuriyet&#8217;in ilan\u0131, 29 Ekim gecesi ve ertesi g\u00fcn vatanda\u015flar taraf\u0131ndan kutland\u0131. 26 Ekim 1924&#8217;te yay\u0131mlanan kararname ile Cumhuriyet&#8217;in ilan\u0131n\u0131n, 101 pare top at\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lmas\u0131 ve d\u00fczenlenecek etkinliklerle kutlanmas\u0131na karar verildi.<\/p>\n<p>19 Nisan 1925&#8217;te kabul edilen kanun teklifiyle yeni T\u00fcrk devletinin Mustafa Kemal Atat\u00fcrk \u00f6nderli\u011finde y\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma ve demokrasiye \u00e7evirmesiyle 29 Ekim, 1925 y\u0131l\u0131ndan bu yana &#8220;milli bayram&#8221; olarak kutlanmaya ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fc&#8217;nde 28 Ekim 1923 ak\u015fam\u0131 s\u00f6ylenen &#8220;Yar\u0131n Cumhuriyet ilan edece\u011fiz&#8221; s\u00f6z\u00fc, 103 y\u0131l sonra da Cumhuriyet&#8217;in kurulu\u015funa uzanan tarihi s\u00fcrecin simge ifadelerinden biri olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Anadolu&#8217;nun i\u015fgalden kurtar\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Gazi Mustafa Kemal Atat\u00fcrk&#8217;\u00fcn \u00f6nderli\u011finde, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi&#8217;nin (TBMM) 29 Ekim 1923&#8217;te Cumhuriyet&#8217;i ilan etmesinin \u00fczerinden 103 y\u0131l ge\u00e7ti. Milli M\u00fccadele&#8217;nin zaferle sonu\u00e7lanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan T\u00fcrk milletinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesini yeni bir devletin kurulu\u015fuyla ta\u00e7land\u0131ran Cumhuriyet&#8217;e giden yolda, 28 Ekim 1923 gecesi tarihin d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biri oldu. Ankara \u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fc&#8217;nde bir ak\u015fam &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":162604,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[8813,1942,6,3007],"class_list":["post-162603","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turkiye","tag-8813","tag-cumhuriyeti","tag-turkiye","tag-yasinda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/162603"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=162603"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/162603\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/162604"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=162603"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=162603"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kibrishost.com\/tak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=162603"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}